Dolina Kłodawy – rezerwat i spacer z Żukczyna

Rezerwat przyrody „Dolina Kłodawy” to niewielki (10,36 ha) rezerwat leśny w gminie Trąbki Wielkie. Leży 200 m na południe od wsi Kleszczewo, przy szosie Gdańsk–Starogard. Chroni 1,6-kilometrowy przełomowy odcinek rzeki Kłodawy, która wcina się tu w morenę denną na głębokość 20 m, wraz z łęgiem jesionowo-olszowym na dnie doliny, wysiękami wód i fragmentami grądu na zboczach. Stwierdzono tu 216 gatunków roślin naczyniowych, m.in. kruszczyka szerokolistnego, tojad dzióbaty i wawrzynek wilczełyko. Rezerwat leży ok. 5,7 km w linii prostej w górę rzeki od Żukczyna. W Żukczynie nad tą samą Kłodawą stoi pensjonat Dom Młynarza w zabudowaniach młyna z 1925 r. Najlepiej łączyć krótki spacer po rezerwacie ze spacerem doliną w samym Żukczynie. Do rezerwatu dojedziecie z Żukczyna samochodem lub rowerem zielonym Szlakiem Kłodawskim.

Dolina Kłodawy – rezerwat i spacer z Żukczyna

Rezerwat przyrody „Dolina Kłodawy” to niewielki (10,36 ha) rezerwat leśny w gminie Trąbki Wielkie. Leży 200 m na południe od wsi Kleszczewo, przy szosie Gdańsk–Starogard. Chroni 1,6-kilometrowy przełomowy odcinek rzeki Kłodawy, która wcina się tu w morenę denną na głębokość 20 m, wraz z łęgiem jesionowo-olszowym na dnie doliny, wysiękami wód i fragmentami grądu na zboczach. Stwierdzono tu 216 gatunków roślin naczyniowych, m.in. kruszczyka szerokolistnego, tojad dzióbaty i wawrzynek wilczełyko. Rezerwat leży ok. 5,7 km w linii prostej w górę rzeki od Żukczyna. W Żukczynie nad tą samą Kłodawą stoi pensjonat Dom Młynarza w zabudowaniach młyna z 1925 r. Najlepiej łączyć krótki spacer po rezerwacie ze spacerem doliną w samym Żukczynie. Do rezerwatu dojedziecie z Żukczyna samochodem lub rowerem zielonym Szlakiem Kłodawskim.

Kłodawa to rzeka, którą wielu mieszkańców Pomorza zna tylko z mostków mijanych po drodze do Gdańska. A szkoda, bo na zaledwie 34 kilometrach pokazuje wszystko, co w tej części regionu najciekawsze: wypływa z jeziora na skraju Pojezierza Kaszubskiego, przecina wysoczyznę głębokim, zalesionym jarem, a potem – już spokojna i wyprostowana – wpływa na Żuławy średniowiecznym kanałem, by w Grabinach-Zameczku oddać wody Motławie.[3][4]

W tym wpisie zabieramy Was w górę rzeki: do rezerwatu przyrody „Dolina Kłodawy” pod Kleszczewem, najcenniejszego przyrodniczo fragmentu całej doliny. Zobaczycie, co dokładnie chroni rezerwat, dlaczego rosną tu rośliny kojarzone raczej z górami, jak zaplanować spacer z Żukczyna i na co uważać, żeby nie zaszkodzić przyrodzie (i sobie – zbocza bywają naprawdę strome i śliskie).

To pogłębienie krótkiej wzmianki z naszego wpisu Weekend blisko natury pod Gdańskiem. Jeśli chcecie zrozumieć szerszy kontekst – jak Kłodawa spina wysoczyznę z Żuławami – zajrzyjcie też do tekstu Trzy Krajobrazy: Kaszuby, Kociewie, Żuławy.

W skrócie

  • Nazwa i status: rezerwat przyrody „Dolina Kłodawy” (leśny), uznany Zarządzeniem Nr 174/99 Wojewody Pomorskiego z 30 listopada 1999 r.; w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody jako data uznania figuruje 25 grudnia 1999 r.[5]
  • Powierzchnia: 10,36 ha (otulina 14,85 ha).[1]
  • Chroniony odcinek rzeki: 1,6 km przełomu Kłodawy.[6]
  • Gmina: Trąbki Wielkie, powiat gdański; Nadleśnictwo Kolbudy, Leśnictwo Trąbki.[1][6]
  • Położenie: 200 m na południe od wsi Kleszczewo (według Nadleśnictwa Kolbudy i pomorskie.travel), przy szosie Gdańsk–Starogard. Od Żukczyna dzieli go ok. 5,7 km w linii prostej w kierunku zachód–południowy zachód (wyliczone ze współrzędnych z pomorskie.travel i Wikipedii).
  • Cel ochrony: przełomowy odcinek rzeki z łęgiem jesionowo-olszowym, systemem wysięków i fragmentami wysoczyznowego grądu.[5]
  • Flora: 216 gatunków roślin naczyniowych, w tym gatunki górskie i podgórskie (tojad dzióbaty, żebrowiec górski, przetacznik górski, świerząbek orzęsiony).[6]
  • Natura 2000: specjalny obszar ochrony siedlisk „Dolina Kłodawy” PLH220007 (10,51 ha), chroniący siedliska 9160, 91E0 i 91F0.[7]
  • Rzeka Kłodawa: dopływ Motławy, 33,85 km długości; źródło w Jeziorze Małym Mierzeszyńskim, ujście w Grabinach-Zameczku.[3][4][8]
  • Dom Młynarza: pensjonat w zabudowaniach dawnego młyna z 1925 r. nad Kłodawą w Żukczynie (ul. Młyńska 2), ok. 25 km od Gdańska i ok. 6 km od Pruszcza Gdańskiego.[2][9]

Rezerwat „Dolina Kłodawy” – czym jest i co chroni

Mały rezerwat o dużej wartości

Rezerwat jest malutki – nieco ponad 10 hektarów – ale to typowy przypadek, w którym powierzchnia nie oddaje rangi miejsca.[10] Według Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody (CRFOP) celem ochrony jest „zachowanie przełomowego odcinka rzeki Kłodawy wraz z łęgiem jesionowo-olszowym porastającym dno doliny, z systemem wysięków, a także fragmentami wysoczyznowego lasu grądowego porastającego jej zbocza”.[5] Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Konserwator Przyrody w Gdańsku (RDOŚ Gdańsk), a w terenie leży on w zasięgu Nadleśnictwa Kolbudy.[1]

W 2012 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gdańsku ustanowił dla rezerwatu plan ochrony (Zarządzenie Nr 29/2012), a obszar objęty jest ochroną czynną.[1][5] W bliskich granicach wyznaczono też specjalny obszar ochrony siedlisk Natura 2000 „Dolina Kłodawy” (PLH220007) – według rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 19 października 2021 r. obejmuje on 10,51 ha, czyli niemal dokładnie tyle co rezerwat.[7]

Gdzie dokładnie leży rezerwat?

To ważne, bo w sieci krąży sporo nieścisłości. Rezerwat nie leży w Żukczynie ani na odcinku Żukczyn–Łęgowo. Znajduje się w górnym biegu rzeki, na terenie gminy Trąbki Wielkie, 200 m na południe od Kleszczewa, w stronę Trąbek Wielkich (według Nadleśnictwa Kolbudy, Leśnictwo Trąbki). Opis granic w CRFOP wskazuje, że jego zachodnią granicę stanowi szosa Gdańsk–Starogard, a dalej granica biegnie południowym brzegiem Kłodawy i granicą lasów państwowych.[5] Najbliższe miejscowości to Kleszczewo, Trąbki Wielkie i Kłodawa.[1][11]

Od Żukczyna dzieli go ok. 5,7 km w linii prostej w górę rzeki (wyliczone ze współrzędnych rezerwatu z pomorskie.travel i współrzędnych Żukczyna z Wikipedii). Po drodze Kłodawa mija wieś Kłodawę, a potem Trąbki Małe.

Rzeźba terenu: górski charakter na wysoczyźnie

Według Nadleśnictwa Kolbudy dolina rzeki wcina się tu w morenę denną na głębokość 20 m, rzeka ma wartki nurt, a nachylenie stoków sięga 15–45°. W dolnej części rezerwatu zachowały się starorzecza, a w zachodniej – liczne źródliska. Opis ostoi Natura 2000 wspomina także o licznych niszach (cyrkach) źródliskowych na stromych zboczach oraz o glebach brunatnych, madach i glebach torfowo-murszowych.[12]

To właśnie ta kombinacja – głęboki, chłodny i wilgotny jar, stałe wysięki wody i żyzne gleby – sprawia, że na wysoczyźnie kilkanaście kilometrów od Gdańska rosną gatunki typowe dla gór i pogórza.

Szata roślinna

  • Zbiorowiska leśne: łęg jesionowo-olszowy na dnie doliny i grąd na zboczach. Opis ostoi przygotowany przez Instytut na rzecz Ekorozwoju określa tutejszy łęg olszowo-jesionowy na trawertynie jako unikatowy na Pomorzu, a grąd – jako rzadko spotykaną, mało zniekształconą postać wierzchowinową o cechach przejściowych między grądem subatlantyckim a środkowoeuropejskim.[12]
  • Siedliska Natura 2000: 9160 – grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum); 91E0 – łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe; 91F0 – łęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe (Ficario-Ulmetum).[7]
  • Liczby: flora naczyniowa liczy 216 gatunków i – jak podaje Nadleśnictwo Kolbudy – wykazuje niski stopień synantropizacji, czyli niewiele tu gatunków przywleczonych przez człowieka.[6]
  • Gatunki objęte ochroną ścisłą: kruszczyk szerokolistny, tojad dzióbaty, wawrzynek wilczełyko.[6]
  • Gatunki górskie i podgórskie: tojad dzióbaty, żebrowiec górski, przetacznik górski, świerząbek orzęsiony.[6]
  • Gatunki rzadkie w regionie: dzwonek pokrzywolistny, łuskiewnik różowy, perłówka jednokwiatowa, kokorycz pusta, rutewka okrągłolistna.[6][13]
  • Inne charakterystyczne rośliny runa: kopytnik pospolity, czerniec gronkowy, dzwonek szerokolistny.[6]

Na terenie rezerwatu znajduje się także wiele pomników przyrody.[6][14]

Fauna

Rezerwat chroni przede wszystkim roślinność, a o zwierzętach źródła oficjalne mówią niewiele. Warto jednak wiedzieć, że Kłodawa w Kleszczewie była stanowiskiem państwowego monitoringu minoga strumieniowego (GIOŚ, obszar PLH220007) – to niewielki, wymagający czystej wody kręgoust.[15] W lasach doliny spotkacie typową zwierzynę leśną: sarny, jelenie, dziki i lisy wymieniają w relacjach odwiedzający.[16] Pozostawione w łęgu martwe drewno to z kolei siedlisko dla grzybów, owadów i ptaków dziuplaków.[17]

Zagrożenia

Opis ostoi Natura 2000 wskazuje jako główne zagrożenia gospodarkę leśną niezgodną z wymaganiami ochronnymi oraz spływ nawozów i środków ochrony roślin z okolicznych pól.[12][18] Dla Was jako odwiedzających oznacza to prostą zasadę: im mniej śladów zostawimy w dolinie, tym lepiej.

Dla kogo?

Rezerwat jest dla osób, które lubią spokojne, „uważne” spacery: dla miłośników roślin i fotografii przyrodniczej, rodzin ze starszymi dziećmi, które lubią szukać wiosennych kwiatów, i dla każdego, kto chce zobaczyć „kawałek gór” pod Gdańskiem. Nie jest to miejsce na długi trekking ani na szybki marsz – to krótki, intensywny przyrodniczo fragment doliny.

Rzeka Kłodawa – od wysoczyzny do Żuław

Podstawowe dane

Kłodawa (niem. Kladau) to dopływ Motławy o długości 33,85 km. Wypływa z Jeziora Małego Mierzeszyńskiego na wschodnim skraju Pojezierza Kaszubskiego, a uchodzi do Motławy w Grabinach-Zameczku, na wysokości ok. 0,4 m n.p.m.[3][4][8][19][20] Przepływa przez trzy gminy powiatu gdańskiego: Trąbki Wielkie, Pruszcz Gdański i Suchy Dąb. Na trasie mija m.in. Mierzeszyn, Żuławkę, Kleszczewo, Kłodawę, Żukczyn, Rusocin i Łęgowo.[3] W gminie Trąbki Wielkie zasilają ją m.in. Styna i Czerwona (Czerwona Struga).[21]

Dwa oblicza jednej rzeki

Górny bieg Kłodawy to liczne zakola i zalesione jary o stosunkowo dużym spadku – najlepiej widać to właśnie w rezerwacie i we wsi Kłodawa, gdzie strome brzegi i meandry prześwitują między drzewami.[4][19] W Żukczynie rzeka płynie jeszcze w wyraźnej, głębokiej dolinie – co widać na dawnych mapach po gęstych poziomicach i co tłumaczy, dlaczego to miejsce wybrano kiedyś pod młyn.[22]

Od Łęgowa wszystko się zmienia: Kłodawa traci charakter naturalnego cieku i płynie nizinnym kanałem aż do Motławy.[8][23] Ten kanał to dzieło Krzyżaków – w połowie XIV w. przeprowadzono wodę Kłodawy osobnym korytem przez pola łęgowskie w stronę Grabin-Zameczka.[24] Źródła różnią się co do daty: część podaje 1340 r., inne łączą zakończenie prac z wielkim mistrzem Henrykiem Dusemerem i rokiem 1347, kiedy uruchomiono młyn zamkowy.[20][24][25] Kanał ma ok. 5 km, a w Grabinach-Zameczku wody Kłodawy spadają do Motławy z ok. 1,5-metrowego progu.[25] Przy dawnej siedzibie krzyżackiej w Grabinach-Zameczku do dziś widać kanał młyński.[26]

Dla kogo?

Dla tych, którzy lubią rozumieć krajobraz, a nie tylko go oglądać. Jeden dzień nad Kłodawą to w praktyce przekrój przez trzy krajobrazy: kaszubską wysoczyznę, krawędź doliny i żuławską równinę. Więcej o tym piszemy we wpisie Trzy Krajobrazy.

Młyny nad Kłodawą i młyn w Żukczynie

Rzeka, która pracowała

Kłodawa przez wieki była rzeką „pracującą”. Na jej wyżynnym odcinku lokowano liczne zakłady napędzane wodą.[26] W Kłodawie (wsi) w 1875 r. notowano młyn wodny, który w okresie Wolnego Miasta Gdańska zastąpiono niewielką elektrownią – dziś działa tam mała elektrownia wodna.[27][28] W Rusocinie, kawałek w dół rzeki od Żukczyna, kaskadowy układ spiętrzeń pozwalał zasilać dwa młyny jeden po drugim.[29] A najdalej w dół, w Grabinach-Zameczku, pracował krzyżacki młyn zamkowy przy kanale.[20]

Żukczyn: od cystersów do młyna z 1925 r.

Żukczyn ma bardzo długą historię. W 1280 r. książę pomorski Mściwój II nadał wieś (wraz z sąsiednią Kłodawą i Złą Wsią) cystersom z Lądu; w XIV w. część wsi przeszła na własność cystersów z Oliwy, którzy z czasem stali się jej jedynymi dziedzicami.[30] Według tablicy informacyjnej wsi (opartej na książce Dariusza Dolatowskiego „Gminne strony. Zarys dziejów Gminy Pruszcz Gdański”) w 1583 r. wieś dzieliła się na Wielki i Mały Żukczyn.[31] Wielki Żukczyn był klasztornym gospodarstwem z wodnym młynem do mielenia zboża, a Mały miał charakter wiejski – z karczmą, jatką mięsną i domami rzemieślników pracujących w miejscowej hamerni.[22][30]

Obecne ceglane zabudowania młyńskie pochodzą z 1925 r.[9] Według lokalnego portalu Strefa Historii młyn przestał działać po powodziach w latach 60. XX w., gdy zalane zostały turbiny; później ówczesny właściciel, Gminna Spółdzielnia, urządził w nim kaszarnię.[32] W 1989 r. budynek kupił prywatny przedsiębiorca. Według Strefy Historii planował urządzić w nim magazyn nasion, ale w 1991 r. ponownie uruchomił mielenie. Młyn przerabiał do 45 ton zboża dziennie, czyli „kilkakrotnie” więcej niż w czasie II wojny światowej, i działał do 2004 r. Od 2004 r. budynek stał pusty. W 2010 r. zabudowania kupił obecny właściciel, który postanowił urządzić w nich hotel z restauracją. Dziś działa w nich pensjonat Dom Młynarza – nad tą samą Kłodawą, która kiedyś napędzała turbiny.

Pełną historię wsi i młyna opisujemy we wpisie Tam, gdzie Kłodawa napędzała historię – początki historii Żukczyna i jego młyna.

Uwaga na pomyłki: który „Dom Młynarza”?

W Polsce istnieje kilka obiektów o nazwie „Dom Młynarza”, a jeden z nich jest tuż obok – w samym Pruszczu Gdańskim. Tamten „Dom Młynarza” to zabytkowy budynek przy dawnym młynie Prauster Mühlenwerke (ul. Wojska Polskiego), odrestaurowany przez miasto i pełniący funkcję siedziby Urzędu Stanu Cywilnego.[33] Nasz Dom Młynarza to pensjonat nad Kłodawą w Żukczynie (ul. Młyńska 2, 83-031 Żukczyn, gmina Pruszcz Gdański), w zabudowaniach młyna z 1925 r.[2] Ciekawostka: oba miejsca łączy postać młynarza Friedricha Weigle, pochodzącego z Żukczyna, który na początku lat 20. XX w. zbudował nowoczesny młyn w Pruszczu.[33]

Spacer – jak zaplanować trasę z Żukczyna

Co jest pewne, a czego nie wiemy

Zanim ruszycie, uczciwie: nie udało nam się potwierdzić w oficjalnych źródłach (RDOŚ, PTTK, gmina) znakowanego szlaku pieszego, który prowadziłby wprost z Żukczyna do rezerwatu, ani wyznaczonej ścieżki dydaktycznej w jego granicach. Pewne jest natomiast:

  • przez Żukczyn, Kłodawę, Trąbki Małe i Kleszczewo przebiega rowerowy Szlak Kłodawski. To zielona, dwustronnie znakowana pętla z początkiem i końcem w Pruszczu Gdańskim (Pruszcz – Rusocin – Żukczyn – Kłodawa – Trąbki Małe – Kleszczewo – … – Grabiny-Zameczek – Pruszcz). Według Turystycznego Powiatu Gdańskiego ma 73 km długości i sumę przewyższeń +258 m / –255 m;
  • przy szlaku, nieopodal Leśniczówki Trąbki, jest zadaszone miejsce odpoczynku, a po drugiej stronie drogi zaczyna się rezerwat; według opisu trasy w serwisie trojmiasto.pl ścieżki prowadzą tu krawędzią wąwozu i najlepiej zejść z roweru, by obejrzeć dolinę pieszo;[34]
  • piesze kluby PTTK organizują wędrówki wzdłuż rzeki – np. gdański klub KTP „Trampy” prowadził w 2023 r. wycieczkę „Wzdłuż Kłodawy” na trasie Żukczyn – Zła Wieś – Trąbki Wielkie (13 km).[35]

W rezerwacie ruch pieszy dopuszczalny jest wyłącznie tam, gdzie pozwalają na to przepisy – dlatego na miejscu kierujcie się tablicami przy granicy rezerwatu i nie schodźcie z wyraźnych ścieżek.

Warianty spaceru

Wariant A – spacer doliną w Żukczynie. Bez samochodu, prosto z pensjonatu: krótki spacer drogami publicznymi po wsi i wzdłuż doliny Kłodawy. Dobry na wieczór po przyjeździe lub poranek przed śniadaniem. Zobaczycie dolinę w jej „młyńskim” wydaniu – z rozlewiskami, które dawniej mogły służyć jako zbiornik dla młyna.[22]

Wariant B – rezerwat od strony Kleszczewa. Dojazd z Żukczyna samochodem (ok. 10–15 minut) w rejon Kleszczewa i Leśniczówki Trąbki przy szosie Gdańsk–Starogard, a potem krótki spacer krawędzią i dnem doliny. To najlepszy wariant, jeśli chcecie zobaczyć sam rezerwat i nie macie całego dnia.

Wariant C – rowerem Szlakiem Kłodawskim. Z Żukczyna zielonym szlakiem przez Kłodawę i Trąbki Małe do Kleszczewa, przy rezerwacie rower zostawiacie i schodzicie pieszo. Szlak biegnie bocznymi drogami asfaltowymi, gruntowymi i leśnymi; samej rzeki z siodełka zwykle nie widać – najlepsze widoki są we wsi Kłodawa i przy rezerwacie.[4][34] Więcej tras znajdziecie we wpisie Rowerem wokół Pruszcza Gdańskiego.

Wariant D – długa wędrówka wzdłuż Kłodawy. Dla wprawnych piechurów: trasa w stylu PTTK, np. Żukczyn – Kłodawa – Zła Wieś – Trąbki Wielkie (ok. 13 km w jedną stronę).[35] Wymaga zaplanowania powrotu (drugi samochód albo komunikacja – sprawdźcie aktualny rozkład) i dobrej mapy, bo częściowo prowadzi drogami polnymi.

Tabela porównawcza wariantów

Wariant Start Dystans (orientacyjnie) Czas Trudność Dla kogo?
A – dolina w Żukczynie Dom Młynarza, Żukczyn 2–4 km 45–90 min łatwa rodziny, spacer wieczorny, slow travel
B – rezerwat od Kleszczewa rejon Leśniczówki Trąbki / Kleszczewa (dojazd ok. 10–15 min) 2–4 km tam i z powrotem 1–2 h średnia (strome, śliskie zbocza) miłośnicy roślin, fotografowie
C – rower + rezerwat Żukczyn, zielony Szlak Kłodawski ok. 20–25 km tam i z powrotem + spacer 2,5–4 h średnia aktywni, rodziny z nastolatkami
D – wędrówka wzdłuż Kłodawy Żukczyn ok. 13 km w jedną stronę 3,5–4,5 h średnia doświadczeni piechurzy

Dystanse i czasy w wariantach A–C to nasze szacunki na podstawie mapy – nie są to oficjalne parametry szlaków.

Nawierzchnia i trudność

Spodziewajcie się stromych stoków (do 45°), korzeni, mokrego dna doliny z wysiękami i błota – zwłaszcza wiosną, jesienią i po deszczu.[12][36] Wysięki i źródliska to istota tego miejsca, więc „suchą stopą” przejdziecie rzadko. Trasa nie nadaje się dla wózków dziecięcych ani osób z ograniczoną mobilnością.

Dla kogo?

Wariant A pasuje każdemu, B – tym, którzy chcą zobaczyć „perłę” doliny w krótkim czasie, C – aktywnym gościom z rowerami, D – osobom, dla których wędrówka jest celem samym w sobie. Jeśli lubicie zwalniać i obserwować, zajrzyjcie do naszego tekstu Co to jest slow travel i jak go uprawiać – Dolina Kłodawy to dla niego idealny teren.

Przyroda Doliny Kłodawy w różnych porach roku

Wiosna (marzec–maj) – najlepszy czas

To pora, dla której warto przyjechać. Zanim liście rozwiną się na drzewach, dno łęgu i zbocza grądu pokrywa runo: kokorycz pusta, kopytnik, a na początku sezonu kwitnący na różowo wawrzynek wilczełyko. To również najlepszy moment, by zobaczyć, jak „żyją” wysięki i źródliska.

Lato (czerwiec–sierpień)

Las jest gęsty i cienisty – przyjemny w upał. Latem kwitnie kruszczyk szerokolistny, a w wilgotnych miejscach bujnie rozrastają się zioła łęgowe. Pamiętajcie o środkach na komary i kleszcze.

Jesień (wrzesień–listopad)

Grąd i łęg przebarwiają się na żółto i rdzawo, a mgły w jarze dają świetne warunki do zdjęć. Grzybów w rezerwacie jednak nie zbieramy – to zakazane.

Zima (grudzień–luty)

Bez liści najlepiej widać rzeźbę terenu: głębokość jaru, meandry i starorzecza. Zimowe rajdy PTTK prowadzą przez tę okolicę,[37] ale stoki bywają oblodzone – potrzebne są dobre buty, a najlepiej raczki.

Co warto zobaczyć w okolicy

  • Wieś Kłodawa – miejscowość w dolinie z barokowym kościołem św. Jakuba z 1735 r., wpisanym do rejestru zabytków. Według pomorskie.travel kościół leży 4,2 km od rezerwatu i jest punktem Pomorskiej Drogi św. Jakuba. We wsi stoi też figura św. Jana Nepomucena i działa mała elektrownia wodna. To stąd z drogi najlepiej widać strome brzegi i zakola rzeki.
  • Łęgowo – miejsce, gdzie Kłodawa wchodzi w krzyżacki kanał; we wsi stoi kościół pw. św. Mikołaja, znany jako sanktuarium Matki Bożej Łęgowskiej.[38][39]
  • Grabiny-Zameczek – ujście Kłodawy do Motławy, ślady dawnej siedziby krzyżackiej i kanału młyńskiego; tu kończy się kanałowy odcinek rzeki i dawny, krótki wariant Szlaku Kłodawskiego z Pruszcza.[40]
  • Pruszcz Gdański – ok. 6 km od Żukczyna;[9] więcej we wpisie Pruszcz Gdański – atrakcje i okolica.
  • Kleszczewo i Trąbki Wielkie – miejscowości tuż przy rezerwacie, dobry punkt na przerwę w trakcie wycieczki rowerowej.

Jak zaplanować spacer? Plan na pół dnia

  1. Rano: śniadanie i krótki spacer po Żukczynie (wariant A) – zobaczycie dolinę w jej dolnym, „młyńskim” wydaniu.
  2. Przed południem: dojazd w rejon Kleszczewa (ok. 10–15 min samochodem) lub rowerem zielonym Szlakiem Kłodawskim przez wieś Kłodawę.
  3. Rezerwat: 1–2 godziny spokojnego spaceru po ścieżkach przy granicy rezerwatu i krawędzi wąwozu; wiosną zwolnijcie i wypatrujcie kwitnącego runa.
  4. Powrót przez Kłodawę: krótki postój przy kościele św. Jakuba i spojrzenie na meandry rzeki.
  5. Popołudnie: odpoczynek nad Kłodawą w Żukczynie albo wyjazd na Żuławy – do Łęgowa i Grabin-Zameczka, by zobaczyć, jak ta sama rzeka wygląda w krzyżackim kanale.

Gdzie nocować? Dom Młynarza – pensjonat nad Kłodawą w Żukczynie

Jeśli chcecie poznać Dolinę Kłodawy bez pośpiechu, najwygodniej zatrzymać się nad samą rzeką. Dom Młynarza to pensjonat w odnowionych zabudowaniach dawnego młyna z 1925 r. w Żukczynie (ul. Młyńska 2, 83-031 Żukczyn, gmina Pruszcz Gdański) – nad Kłodawą, ok. 25 km (25–30 minut jazdy) od Gdańska i ok. 6 km (ok. 8 minut) od centrum Pruszcza Gdańskiego.[2][9][41]

To dobra baza na wszystkie warianty z tego wpisu: spacer doliną zaczniecie prosto spod drzwi, do rezerwatu pod Kleszczewem dojedziecie w kilkanaście minut, a Szlak Kłodawski przebiega przez Żukczyn.[42] Wieczorem wrócicie do miejsca, w którym Kłodawa przez dziesięciolecia napędzała młyn.

Sprawdźcie ofertę noclegów i skontaktujcie się z nami, żeby zapytać o termin.

Na co zwrócić uwagę

  1. Rezerwat to nie park. W rezerwatach przyrody obowiązują zakazy z art. 15 ustawy o ochronie przyrody, a szczegóły określa akt o rezerwacie wydany przez RDOŚ w Gdańsku. Sprawdźcie tablice przy granicy rezerwatu.
  2. Poruszajcie się tylko wyznaczonymi ścieżkami. Ruch pieszy i rowerowy w rezerwacie jest dozwolony wyłącznie tam, gdzie wyznaczono to w przepisach. Nie schodźcie na zbocza i do źródlisk – rośliny runa i wysięki łatwo zniszczyć.
  3. Niczego nie zrywajcie i nie zbierajcie. Dotyczy to kwiatów, roślin, grzybów, a także drewna i kamieni. Wiele tutejszych gatunków jest objętych ochroną ścisłą.
  4. Nie płoszcie zwierząt i zachowujcie ciszę. Głośna muzyka i hałas nie pasują do rezerwatu.
  5. Bez ognia, biwakowania i śmieci. Ognisk nie rozpalamy, nie biwakujemy, a wszystkie odpadki zabieramy ze sobą.
  6. Pies – sprawdźcie zasady przed wyjściem. Ustawa ogranicza wprowadzanie psów do rezerwatów; jeśli zabieracie psa na wycieczkę, poznajcie aktualne zasady dla tego rezerwatu i zawsze trzymajcie go na smyczy.
  7. Buty z bieżnikiem obowiązkowo. Stoki sięgają 45°, a dno doliny jest wilgotne – sandały i miejskie buty to zły pomysł.
  8. Kleszcze. Łęgi i grądy to ich ulubione siedliska – po spacerze dokładnie się obejrzyjcie.
  9. Parkowanie z głową. Nie zostawiajcie auta na wjazdach do lasu i na poboczu ruchliwej szosy Gdańsk–Starogard; korzystajcie z miejsc wyznaczonych do postoju.
  10. Mapa offline. W jarze zasięg bywa słaby – pobierzcie mapę przed wyjściem.

Przydatne źródła

  • Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody (GDOŚ) – karta rezerwatu „Dolina Kłodawy”: https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/widok/viewrezerwatprzyrody.jsf?fop=PL.ZIPOP.1393.RP.737
  • Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gdańsku – zarządzenia w sprawie rezerwatów przyrody: http://gdansk.rdos.gov.pl/zarzadzenia-w-sprawie-uznania-za-rezerwat-przyrody
  • Nadleśnictwo Kolbudy (Lasy Państwowe) – opis rezerwatu „Dolina Kłodawy”: https://kolbudy.gdansk.lasy.gov.pl/rezerwaty-przyrody/-/asset_publisher/1M8a/content/dolina-klodawy
  • Pomorskie.travel – Dolina Kłodawy (rezerwat przyrody): https://pomorskie.travel/punkty-poi/dolina-klodawy/
  • Powiat Gdański – rezerwaty przyrody: https://powiat-gdanski.pl/turystyka/przyroda/rezerwaty-2/
  • Turystyczny Powiat Gdański – Szlak Kłodawski: https://turystyczny.powiat-gdanski.pl/?portfolio=szlak-klodawski

FAQ – Dolina Kłodawy i rezerwat pod Kleszczewem

Gdzie dokładnie leży rezerwat Dolina Kłodawy?

Rezerwat leży w gminie Trąbki Wielkie w powiecie gdańskim, 200 m na południe od wsi Kleszczewo, przy szosie Gdańsk–Starogard. Od Żukczyna dzieli go ok. 5,7 km w linii prostej w górę rzeki Kłodawy. Nie leży w Żukczynie ani między Żukczynem a Łęgowem.

Kiedy utworzono rezerwat i jak jest duży?

Rezerwat uznano Zarządzeniem Nr 174/99 Wojewody Pomorskiego z 30 listopada 1999 r.[5] Ma 10,36 ha powierzchni i 14,85 ha otuliny, a chroniony odcinek rzeki Kłodawy liczy 1,6 km.[1][6][43]

Co chroni rezerwat Dolina Kłodawy?

Rezerwat chroni przełomowy odcinek rzeki Kłodawy z łęgiem jesionowo-olszowym na dnie doliny, systemem wysięków oraz fragmentami wysoczyznowego grądu na zboczach.[5] Stwierdzono tu 216 gatunków roślin naczyniowych, w tym kruszczyka szerokolistnego, tojad dzióbaty i wawrzynek wilczełyko oraz gatunki górskie, takie jak żebrowiec górski i przetacznik górski.[1][6]

Czy do rezerwatu prowadzi szlak z Żukczyna?

Nie udało się potwierdzić znakowanego szlaku pieszego prowadzącego wprost z Żukczyna do rezerwatu. Przez Żukczyn, Kłodawę, Trąbki Małe i Kleszczewo przebiega natomiast zielony rowerowy Szlak Kłodawski – pętla o długości 73 km z początkiem i końcem w Pruszczu Gdańskim.

Ile trwa spacer po Dolinie Kłodawy?

Sam spacer w rejonie rezerwatu zajmuje zwykle 1–2 godziny na dystansie ok. 2–4 km tam i z powrotem. Wędrówka wzdłuż rzeki z Żukczyna przez Kłodawę i Złą Wieś do Trąbek Wielkich to ok. 13 km w jedną stronę.[35]

Kiedy najlepiej odwiedzić Dolinę Kłodawy?

Najciekawsza jest wiosna, od marca do maja, gdy kwitnie runo leśne, m.in. kokorycz pusta i wawrzynek wilczełyko. Jesień daje piękne kolory grądu i łęgu, a zimą najlepiej widać rzeźbę głęboko wciętego jaru.

Jaka jest rzeka Kłodawa i dokąd płynie?

Kłodawa to dopływ Motławy o długości 33,85 km.[19] Wypływa z Jeziora Małego Mierzeszyńskiego na skraju Pojezierza Kaszubskiego, płynie m.in. przez Kleszczewo, Kłodawę, Żukczyn i Rusocin, a od Łęgowa średniowiecznym kanałem krzyżackim dociera do ujścia do Motławy w Grabinach-Zameczku.[3][4]

Gdzie nocować w pobliżu Doliny Kłodawy?

Blisko doliny, nad samą Kłodawą, leży pensjonat Dom Młynarza w Żukczynie (ul. Młyńska 2, gmina Pruszcz Gdański), urządzony w zabudowaniach dawnego młyna z 1925 r.[2] Obiekt dzieli ok. 25 km od Gdańska i ok. 6 km od Pruszcza Gdańskiego.[9]